بیت آموز > مقالات > ربات تلگرام > توکن ربات تلگرام چیست؟ آموزش امنیت و ساخت توکن ربات تلگرام

توکن ربات تلگرام چیست؟ آموزش امنیت و ساخت توکن ربات تلگرام

توکن ربات تلگرام در واقع کلید ورود و شناسایی رسمی ربات شما در بستر تلگرام است. این توکن که توسط BotFather صادر می‌شود، نقش حیاتی در اتصال کد شما به سرورهای تلگرام دارد و بدون آن، هیچ رباتی قادر به ارسال یا دریافت پیام نخواهد بود. اگر قصد ساخت یک ربات اختصاصی دارید، باید نحوه دریافت و مدیریت توکن را بدانید، زیرا افشای آن می‌تواند کنترل کامل ربات را به دیگران بسپارد. در این آموزش جامع و ساده، با مفهوم توکن، روش گرفتن آن، کاربردش در کدنویسی، و نکات امنیتی مهم برای محافظت از ربات خود آشنا خواهید شد.

در سال‌های اخیر، ربات های تلگرام به یکی از محبوب‌ترین ابزارها برای خودکارسازی کارها، مدیریت کانال‌ها و ارائه خدمات هوشمند تبدیل شده‌اند. از ارسال پیام خودکار گرفته تا ساخت فرم‌های پیشرفته یا بات‌های گفت‌وگو، همه این قابلیت‌ها تنها با چند خط کد و یک توکن ربات تلگرام ممکن می‌شوند.

اگر بخواهیم ساده بگوییم، توکن ربات تلگرام همان «کلید دسترسی» است که به شما اجازه می‌دهد با سرورهای رسمی تلگرام ارتباط برقرار کنید و ربات خود را کنترل نمایید. بدون داشتن این توکن، هیچ دستوری از سمت شما پذیرفته نخواهد شد و ربات عملاً بی‌استفاده می‌شود.

در این مقاله قصد داریم از صفر تا صد با مفهوم توکن ربات آشنا شویم، نحوه دریافت توکن از بات فادر را یاد بگیریم، اهمیت امنیتش را درک کنیم و در نهایت با چند مثال ساده، کاربرد واقعی آن را ببینیم.

اگر اولین بار است که نام “توکن” را می‌شنوید، نگران نباشید چون قرار است با زبانی ساده و مثال‌های واضح، همه چیز را یاد بگیرید.

توکن ربات تلگرام چیست؟ (Telegram Bot Token)

وقتی شما یک ربات در تلگرام می‌سازید، تلگرام برای شناسایی و احراز هویت آن ربات، یک کد منحصربه‌فرد به شما می‌دهد که به آن توکن (Token) یا کلید API گفته می‌شود. این توکن در واقع رمز ورود شما به سرورهای تلگرام است.

🔸 برای اطلاعات کامل‌تر در مورد ربات تلگرام، پیشنهاد می‌کنم مقاله‌ی «ربات تلگرام چیست؟» رو مطالعه کنید.

به کمک این کلید، شما می‌توانید از طریق زبان‌های برنامه‌نویسی (مثل Python، PHP یا Node.js) به ربات خود فرمان بدهید، پیام ارسال کنید، پیام‌ها را بخوانید یا حتی عملکردهای پیچیده مثل اتصال به پایگاه داده یا وب‌سرویس‌ها را پیاده‌سازی کنید.

هر توکن معمولاً به شکل یک رشته طولانی از اعداد و حروف است، مثلاً:

				
					1234567890:ABCDefGhIJKlmNoPQRstuVWXyz123456789

نکته مهم:

توکن ربات، مثل رمز عبور اصلی ربات شما است. هرکس این توکن را به‌دست بیاورد، می‌تواند ربات شما را کنترل کند! پس باید آن را همیشه در جای امن نگه دارید، داخل فایل‌های عمومی (مثل GitHub) قرار ندهید و هرگز برای دیگران ارسال نکنید. اگر هم احساس کردید کسی به توکن شما دسترسی پیدا کرده، می‌توانید با دستور /revoke در ربات BotFather، توکن جدیدی صادر کنید.

بات فادر چیست و چه نقشی در گرفتن توکن دارد؟

یکی از مهم‌ترین ابزارهایی که تلگرام برای توسعه‌دهندگان فراهم کرده، BotFather است. در واقع، BotFather پدر تمام ربات‌های تلگرام محسوب می‌شود! هر رباتی که در تلگرام وجود دارد، ابتدا از طریق گفت‌وگو با BotFather ساخته شده است و تنها راه رسمی برای دریافت توکن (Token) نیز همین ربات است.

BotFather چیست؟

BotFather یک ربات رسمی و تأییدشده توسط تلگرام است که به شما اجازه می‌دهد:

ربات جدید بسازید؛
توکن اختصاصی آن را دریافت کنید؛
نام و توضیحات ربات را تغییر دهید؛
تصویر پروفایل، دستورات و تنظیمات دیگر را مدیریت کنید.

آدرس رسمی BotFather در تلگرام:

✔️ @BotFather

پس از باز کردن آن و زدن دکمه Start، فهرستی از دستورها برای شما نمایش داده می‌شود که هرکدام نقش خاصی دارند.

مهم ترین دستورات BotFather

در ادامه سه دستور اصلی که برای مدیریت توکن و ساخت ربات استفاده می‌شوند را می‌بینید:

1. newbot — ساخت ربات جدید

این دستور برای ایجاد یک ربات تازه است. وقتی آن را ارسال کنید، BotFather از شما می‌خواهد:

یک نام نمایشی برای ربات وارد کنید (مثلاً BitAmooz Helper);
سپس یک نام کاربری (username) تعیین کنید که باید به bot ختم شود (مثل bitamoozbot).

بعد از انتخاب موفق نام کاربری، بات فادر به شما یک پیام می‌دهد که شامل توکن مخصوص ربات است.
همان چیزی که بعداً برای اتصال ربات به برنامه‌تان استفاده می‌شود.

2. token — صدور مجدد توکن

اگر توکن ربات خود را گم کرده‌اید یا به هر دلیلی نیاز به توکن جدید دارید، از این دستور استفاده کنید.
BotFather از شما می‌خواهد ربات موردنظر را انتخاب کنید و در پاسخ، یک توکن تازه صادر می‌کند.

توجه: پس از صدور توکن جدید، توکن قبلی بلافاصله غیرفعال می‌شود و هیچ‌کدام از اسکریپت‌های قدیمی کار نخواهند کرد.

3. revoke — لغو و بی‌اعتبار کردن توکن فعلی

در شرایطی که احساس می‌کنید توکن شما در معرض خطر است (مثلاً به اشتباه در GitHub آپلود شده)، از این دستور برای لغو فوری توکن فعلی استفاده کنید.

سپس می‌توانید با /token یک توکن جدید تولید کنید تا امنیت رباتتان حفظ شود.

نکات مهم در انتخاب نام و نام کاربری ربات

نام نمایشی می‌تواند فارسی یا انگلیسی باشد و بعداً هم قابل تغییر است.
نام کاربری حتماً باید با bot تمام شود (مثل myshopbot).
از فاصله (Space) نمی‌توانید در نام کاربری استفاده کنید؛ به‌جایش از آندرلاین _ استفاده کنید.
نام کاربری باید منحصربه‌فرد باشد. اگر از قبل کسی آن را انتخاب کرده باشد، باید نام دیگری وارد کنید.

مراحل گرفتن توکن ربات تلگرام (گام به گام)

برای دریافت توکن ربات تلگرام نیازی به ابزار پیچیده یا دانش برنامه‌نویسی نیست. تمام مراحل تنها از طریق چت با ربات رسمی BotFather انجام می‌شود. در این بخش به‌صورت خلاصه مراحل اصلی را مرور می‌کنیم تا بدانید فرآیند چگونه است.

مرحله ۱: باز کردن BotFather

وارد تلگرام شوید و در نوار جست‌وجو عبارت @BotFather را بنویسید. روی ربات رسمی با تیک آبی کلیک کرده و دکمه Start را بزنید.

مرحله ۲: اجرای دستور /newbot

پس از شروع گفت‌وگو، دستور /newbot را ارسال کنید. BotFather از شما می‌خواهد یک نام نمایشی برای ربات انتخاب کنید (مثلاً «ربات بیت‌آموز»).

مرحله ۳: انتخاب نام کاربری (Username)

در گام بعدی باید نام کاربری (Username) وارد کنید که حتماً باید به bot ختم شود، مانند:

				
					bitamooz_bot

اگر نام انتخابی آزاد باشد، BotFather آن را می‌پذیرد و به مرحله بعد می‌روید.

مرحله ۴: دریافت توکن ربات

در پایان، BotFather پیامی برای شما ارسال می‌کند که شامل یک رشته‌ی طولانی از حروف و اعداد است، همان توکن اختصاصی ربات شما. نمونه:

				
					1234567890:ABCDefGhIJKlmNoPQRstuVWXyz123456789

این رشته را در جایی امن ذخیره کنید؛ چون بدون آن نمی‌توانید به ربات خود از طریق کدنویسی دسترسی پیدا کنید.

توجه مهم:

اگر می‌خواهید آموزش کامل ساخت ربات، طراحی منوی دستوری، تنظیم عکس پروفایل و افزودن قابلیت‌های پیشرفته را یاد بگیرید،

پیشنهاد می‌کنم حتماً مقاله‌ی زیر را مطالعه کنید 👇

آموزش ساخت ربات تلگرام با BotFather (گام‌به‌گام + نکات حرفه‌ای)

چرا توکن ربات تلگرام مهم است؟

توکن ربات تلگرام در واقع کلید اصلی ارتباط بین ربات شما و سرورهای تلگرام است. بدون این توکن، هیچ درخواستی از سمت شما معتبر شناخته نمی‌شود. به زبان ساده، این توکن همان چیزی است که هویت ربات را برای تلگرام مشخص می‌کند و به شما اجازه می‌دهد از طریق API تلگرام، پیام بفرستید، داده بخوانید یا دستورات را پردازش کنید.

نقش توکن در احراز هویت (Authentication)

وقتی شما در کد خود از متدهای API استفاده می‌کنید، تلگرام ابتدا بررسی می‌کند که توکنی که در آدرس درخواست قرار دارد معتبر است یا نه.

مثلاً در یک درخواست GET برای دریافت اطلاعات ربات:

				
					https://api.telegram.org/bot<YOUR_TOKEN>/getMe

اگر توکن صحیح باشد، تلگرام اطلاعات ربات را برمی‌گرداند. اما اگر اشتباه باشد، پاسخ زیر را دریافت می‌کنید:

				
					{
"ok":false,
"error_code":401,
"description":"Unauthorized"
}

چرا امنیت توکن حیاتی است؟

توکن هر ربات منحصربه‌فرد است و اگر در اختیار شخص دیگری قرار گیرد، او می‌تواند:

پیام‌ها را از طرف ربات شما ارسال کند
کاربران را مدیریت کند
حتی تنظیمات ربات را تغییر دهد یا حذف کند

به همین دلیل، افشای توکن معادل دادن کنترل کامل ربات به شخص دیگری است.

مثال واقعی از خطای توکن اشتباه

فرض کنید توکن خود را اشتباه وارد کنید یا از ربات دیگری کپی کنید. در این صورت، هنگام اجرای دستورات با خطاهایی مانند زیر روبه‌رو خواهید شد:

				
					Error: Invalid Token

یا:

				
					Unauthorized: Bot was blocked by the user

این خطاها نشان می‌دهند که سیستم نتوانسته توکن را تأیید کند یا دسترسی شما به API مسدود شده است.

نحوه استفاده از توکن در کدنویسی (PHP, Python, node.js)

وقتی توکن ربات تلگرام را از BotFather دریافت کردی، در واقع مجوز رسمی برای صحبت‌کردن با سرورهای تلگرام را داری. حالا باید یاد بگیری چطور با استفاده از این توکن، درخواست‌هایی به API بفرستی تا رباتت پیام بفرستد یا اطلاعات دریافت کند.

استفاده از توکن در PHP (مثال حرفه‌ای‌تر)

در PHP، ساده‌ترین راه برای ارتباط با API تلگرام استفاده از توابع داخلی file_get_contents() یا کتابخانه‌هایی مثل cURL است.

در مثال زیر، یک پیام ساده به کاربر ارسال می‌کنیم:

				
					<?php
$token = "YOUR_BOT_TOKEN";
$chat_id = "USER_CHAT_ID";
$text = "سلام! 👋 این اولین پیام من با استفاده از PHP است.";

$url = "https://api.telegram.org/bot$token/sendMessage?chat_id=$chat_id&text=" . urlencode($text);

$response = file_get_contents($url);
echo $response;
?>

در اینجا:

$token همان توکن منحصربه‌فرد ربات است.
$chat_id شناسه کاربری یا گروهی است که پیام باید برای آن ارسال شود.
با متد sendMessage و پارامتر chat_id و text می‌توانی پیام بفرستی.

نسخه امن‌تر با cURL (پیشنهاد حرفه‌ای)

روش بالا ساده است، اما در پروژه‌های واقعی بهتر است از cURL استفاده کنی چون کنترل و امنیت بیشتری دارد:

				
					<?php
$token = "YOUR_BOT_TOKEN";
$chat_id = "USER_CHAT_ID";
$message = "✅ پیام تست از ربات PHP بیت‌آموز";

$url = "https://api.telegram.org/bot$token/sendMessage";

$ch = curl_init();
curl_setopt_array($ch, [
    CURLOPT_URL => $url,
    CURLOPT_RETURNTRANSFER => true,
    CURLOPT_POST => true,
    CURLOPT_POSTFIELDS => [
        'chat_id' => $chat_id,
        'text' => $message,
    ],
]);

$response = curl_exec($ch);
curl_close($ch);

echo $response;
?>

با این ساختار می‌توانی پیام‌ها را امن‌تر و حرفه‌ای‌تر ارسال کنی و حتی پاسخ سرور را پردازش کنی.

نمونه ساده در Python

				
					import requests
TOKEN = "YOUR_BOT_TOKEN"
chat_id = "USER_CHAT_ID"
text = "سلام از ربات پایتونی بیت‌آموز 🚀"

url = f"https://api.telegram.org/bot{TOKEN}/sendMessage"
params = {"chat_id": chat_id, "text": text}

response = requests.get(url, params=params)
print(response.json())

مثال مشابه در Node.js

				
					const fetch = require("node-fetch");

const TOKEN = "YOUR_BOT_TOKEN";
const chatId = "USER_CHAT_ID";
const message = "👋 سلام از ربات Node.js بیت‌آموز!";

fetch(`https://api.telegram.org/bot${TOKEN}/sendMessage`, {
  method: "POST",
  headers: { "Content-Type": "application/json" },
  body: JSON.stringify({ chat_id: chatId, text: message }),
})
  .then((res) => res.json())
  .then((data) => console.log(data))
  .catch((err) => console.error("Error:", err));

نکته تخصصی برای توسعه دهندگان PHP

در پروژه‌های واقعی PHP (مثل Laravel یا WordPress Plugin Development)، بهتر است:

توکن را در فایل .env یا متغیر محیطی ذخیره کنید.
از ساختار کلاس‌بندی‌شده استفاده کنید (مثلاً یک کلاس TelegramBot بسازید).
برای ارسال درخواست‌ها از توابعی با کنترل خطا و لاگ استفاده نمایید.

به‌عنوان نمونه:

				
					$dotenv = Dotenv\Dotenv::createImmutable(__DIR__);
$dotenv->load();
$token = $_ENV['TELEGRAM_BOT_TOKEN'];

اگر توکن ربات تلگرام لو برود چه باید کرد؟

لو رفتن توکن ربات تلگرام (Bot Token) به معنای از دست دادن کنترل کامل روی ربات است؛ چون هر کسی که این توکن را داشته باشد می‌تواند مثل شما به API تلگرام دستور بدهد و حتی پیام بفرستد یا اطلاعات کاربران را بخواند. بنابراین باید بلافاصله اقدام کنید:

غیرفعال‌کردن توکن فعلی:
وارد گفت‌وگو با @BotFather شوید و از دستور
/revoke
استفاده کنید تا توکن فعلی ربات را باطل کند.
ساخت توکن جدید:
بلافاصله بعد از revoke، از BotFather درخواست یک توکن جدید (New Token) کنید. سپس این توکن جدید را در فایل پیکربندی پروژه (مثل .env در Node.js یا فایل کانفیگ PHP) جایگزین کنید.
به‌روزرسانی سرور یا هاست:
اگر ربات شما روی هاست یا سرور مستقر است، فایل‌های قدیمی را حذف کرده و تنها نسخه‌ای که توکن جدید دارد را نگه دارید تا در صورت نفوذ قبلی، ریسک کاهش یابد.
عدم انتشار توکن:
هیچ‌وقت توکن را در کد عمومی (مثل GitHub، Stack Overflow یا فروم‌ها) قرار ندهید.
برای افزایش امنیت، پیشنهاد می‌کنم از متغیرهای محیطی (Environment Variables) استفاده کنید تا توکن در کد دیده نشود.

نکات امنیتی مهم درباره توکن

توکن ربات تلگرام کلید اصلی کنترل ربات شما است و افشای آن می‌تواند باعث دسترسی غیرمجاز به ربات شود. در این بخش، نکات امنیتی حیاتی را بررسی می‌کنیم.

کارهایی که نباید انجام دهید

آپلود توکن در GitHub یا سرویس‌های عمومی: هر کسی می‌تواند آن را بردارد و ربات شما را کنترل کند.
ارسال توکن در چت یا ایمیل بدون رمزگذاری: توکن را فقط در محیط امن منتقل کنید.
قرار دادن توکن در کد پروژه‌های اشتراکی: کاربران دیگر به آن دسترسی پیدا می‌کنند.

پیشنهادهای امنیتی

نگهداری توکن در فایل .env یا متغیرهای محیطی.
محدود کردن دسترسی‌ها روی سرور یا هاست.
فعال کردن لاگ و مانیتورینگ درخواست‌های API برای تشخیص نفوذ احتمالی.
تغییر دوره‌ای توکن در صورت لزوم یا بعد از افشا.

مثال عملی

فرض کنید توکن را در GitHub آپلود کنید و پروژه را عمومی کنید. هر کسی می‌تواند با همان توکن:

				
					curl https://api.telegram.org/bot<YOUR_TOKEN>/sendMessage?chat_id=<ID>&text="Hello"

پیام ارسال کند و ربات شما را تحت کنترل خود بگیرد.

خطاهای رایج هنگام استفاده از توکن

در استفاده از توکن ربات، برخی خطاها بسیار رایج هستند که با دانستن آن‌ها می‌توان سریع مشکل را رفع کرد:

خطاهای رایج ربات تلگرام

Unauthorized
- دلیل: توکن وارد شده اشتباه است یا منقضی شده.
- راه حل: بررسی توکن و جایگزینی با توکن صحیح.
Invalid token
- دلیل: توکن باطل شده یا از BotFather تغییر کرده است.
- راه حل: گرفتن توکن جدید از BotFather.
Bot was blocked by the user
- دلیل: کاربر ربات را بلاک کرده و پیام‌ها دریافت نمی‌شوند.
- راه حل: مدیریت پیام‌ها برای کاربران بلاک شده در کد.

مثال عملی

				
					curl https://api.telegram.org/botTOKEN/getMe

خروجی:

				
					{
"ok":false,
"error_code":401,
"description":"Unauthorized"
}

تغییر یا بازیابی توکن ربات تلگرام

اگر توکن لو برود یا نیاز به تغییر داشته باشید، مراحل زیر را دنبال کنید:

وارد گفت‌وگو با BotFather شوید.
دستور /token را انتخاب کنید.
ربات مورد نظر را انتخاب کنید.
توکن جدید صادر می‌شود و توکن قدیمی فوراً غیرفعال می‌شود.
توکن جدید را در فایل‌های پروژه جایگزین کنید.

🔹 نکته تخصصی

در پروژه‌های PHP یا Node.js، از .env یا تنظیمات کانفیگ استفاده کنید تا توکن قدیمی پاک شود و توکن جدید امن ذخیره شود.

تفاوت بین توکن ربات تلگرام و API تلگرام

ویژگی	توکن ربات (Bot Token)	API عمومی تلگرام
کاربرد	دسترسی به ربات خاص	توسعه‌دهندگان برای برنامه‌های عمومی
نحوه دریافت	از طریق BotFather	ثبت نام توسعه‌دهنده در Telegram API
امنیت	بسیار حساس، در صورت افشا کنترل ربات از دست می‌رود	محدودتر، دسترسی عمومی است
نمونه استفاده	ارسال پیام، مدیریت کاربران ربات	دریافت آپدیت‌ها، ساخت برنامه‌های تلگرام

جمع بندی

توکن ربات تلگرام، کلید اصلی کنترل و مدیریت ربات است و اهمیت بالایی در امنیت و عملکرد ربات دارد. رعایت نکات امنیتی، مانند نگهداری توکن در فایل .env، عدم اشتراک‌گذاری در محیط‌های عمومی و تغییر دوره‌ای توکن در صورت افشا، می‌تواند از مشکلات امنیتی جلوگیری کند. همچنین آشنایی با خطاهای رایج و نحوه رفع آن‌ها، تضمین می‌کند که ربات شما همیشه پایدار و قابل اعتماد باقی بماند. در نهایت، مدیریت صحیح توکن‌ها و آشنایی با تفاوت آن‌ها با API عمومی، به شما کمک می‌کند ربات‌های حرفه‌ای، امن و قابل توسعه بسازید.

اگر بعد از آشنایی با توکن ربات تلگرام هنوز برایتان مبهم است که آیا ربات تلگرام خطرناک است یا خیر و چه زمانی ممکن است امنیت اطلاعات شما تهدید شود، توصیه می‌کنم مقاله‌ی تحلیلی ما با عنوان «آیا ربات تلگرام خطرناک است؟» را مطالعه کنید. این مقاله کمک می‌کند بهتر تشخیص دهید کدام ربات‌ها امن هستند و در چه شرایطی باید از آن‌ها دوری کنید.

🔸 جهت استفاده از سورس ربات های تلگرام بیت آموز، پیشنهاد می‌کنم از صفحه «سورس ربات های تلگرام» دیدن کنید.

سوالات متداول

آیا می شود با توکن وارد تلگرام شد؟

بله، می‌شود با توکن وارد تلگرام شد، اما نه داخل تلگرام اصلی. می‌توانید از تلگرام‌های فرعی (مثل کلاینت‌های غیررسمی) استفاده کنید و با توکن لاگین کنید، ولی دقت کنید که فقط به کاربرانی می‌تونید پیام بدید که خودشون اول به ربات پیام فرستاده باشن.

چطور توکن جدید بسازیم؟

با استفاده از دستور /token در BotFather می‌توانید توکن جدید ایجاد کنید. پس از ساخت، توکن قدیمی فوراً از کار می‌افتد و باید توکن جدید را در پروژه خود جایگزین کنید.

اگر توکن اشتباه وارد کنیم چه می‌شود؟

در صورت اشتباه بودن توکن، با خطاهایی مثل Unauthorized یا Invalid token مواجه می‌شوید و ربات پاسخگو نخواهد بود. بنابراین بررسی دقیق توکن قبل از قرار دادن در پروژه ضروری است.

توکن ربات چند رقم است؟

توکن معمولاً شامل حدود ۴۰-۵۰ کاراکتر از اعداد و حروف انگلیسی است و هر ربات توکن مخصوص به خود را دارد.

آیا می‌شود توکن را بازیابی کرد؟

خیر، اگر توکن گم یا افشا شود، توکن قدیمی بلاک می‌شود و باید یک توکن جدید از BotFather دریافت کنید.

چگونه توکن را امن نگه داریم؟

توکن را نباید در GitHub، فایل‌های عمومی یا پروژه‌های اشتراکی قرار دهید. بهترین روش، استفاده از فایل .env یا متغیرهای محیطی است.

اگر توکن ربات لو برود چه کار کنیم؟

بلافاصله توکن را از طریق دستور /revoke در BotFather غیرفعال کنید و سپس یک توکن جدید ایجاد کرده و در پروژه جایگزین کنید.

آیا توکن ربات همان API عمومی تلگرام است؟

خیر، توکن مخصوص هر ربات است و تنها برای دسترسی به آن ربات استفاده می‌شود، در حالی که API عمومی تلگرام برای توسعه‌دهندگان است و دسترسی عمومی دارد.

ابوالفضل عنایتی

ابوالفضل عنایتی، بنیان‌گذار بیت آموز و مدرس تخصصی برنامه نویسی و امنیت سایبری، با سال‌ها تجربه عملی در طراحی وب، توسعه با زبان‌هایی مانند HTML، CSS، PHP، JavaScript و C#، سئو، بهینه‌سازی سرعت سایت، UI/UX و امنیت وب فعالیت می‌کند. او تمرکز خود را بر آموزش‌های پروژه‌محور قرار داده تا دانشجویان را برای ورود مستقیم به بازار کار آماده کند.